Boerneef skets: Ligter as die Wind


Boerneef

Donderdag 29 November: LIGTER AS DIE WIND, ‘n sketsverhaal deur Boerneef, verwerk deur André Kotzé
In nog ’n RSG-opdragwerk maak Boerneef se geliefde karakter Dirk Ligter sy verskyning in ’n epiese radiodrama uit die pen van André Kotzé. Die boekvoorleser en akteur Johny Klein gaan die hoofrol vertolk in Ligter as die wind wat so effe die sluier lig oor van Boerneef se tydlose rympies.

Izak van der Merwe (oftewel die digter Boerneef) is veral bekend om die gedigte “Voshaarnooi” en “Die berggans het ‘n veer laat val”, wat albei getoonset is. In hierdie opdrag-radiodrama is Izak (die jong Boerneef) gefassineer deur die stories oor Dirk Ligter.

Daar is allerhande staaltjies oor die enigmatiese Ligter se skaapstelery, sy sang, rympies, sy drawwery saam met perderuiters en hoe hy telkens die gereg ontduik. Mettertyd maak Ligter sy verskyning en die drama word ‘n ode aan hierdie kleurryke karakter asook Boerneef se digkuns.

Die Hantam distrik

Die storie

Ligter as die Wind is die storie van die berugte skaapsteler uit die Hantam se wyk, Dirk Ligter.  Hy het van plaas tot plaas beweeg, soms fluks gewerk, al wat vroumens is beïndruk, dikwels skaap gesteel, geslag en gebraai, maar nooit sommer homself laat vang deur polisiemanne nie. Ten minste nie as hulle hom te perd probeer jaag het nie. Daarvoor het hy te vinnig gehardloop. Soos die wind kon hy voorbly. En dan boonop op sy ramkie ’n riel of twee sing met selfgemaakte kontreiklanke.

André Kotzé het die sketse vir die radio verwerk.

Skrywers nota – André Kotzé

André Kotzé

My eerste reaksie op Kobus Burger se versoek om iets van Boerneef vir die radio te skryf, was aarseling.  Boerneef is ’n “groot” naam en oorspronklike skepper van materiaal uit die “Hantam se wyk”.  Sy wêreld was ook die letterkundige speelplek van die digter, C Louis Leipoldt.   Boerneef het sy pennespore van die Ceres-Karoo, oor Wuppertal, Calvinia en Namakwaland tot by die Sandveld gelaat.  Om sulke spore te volg, was ’n groot uitdaging.

Die hoofbronne was Boerneef se digbundels, sketse en ander kortkuns soos vertel in publikasies soos “Boplaas”, uit die dertigerjare van die vorige eeu.  Sy stryd teen tuberkulose en latere verblyf teen die helling van Tafelberg, het verhaal-materiaal help vorm.

Verwerking tot ’n drama, kom gewoonlik uit ’n “storie” en dialoog is die boustene. Gelukkig was ’n karakter soos Dirk Ligter beskikbaar as die oorweldigende juweel in die Boerneef-kroon, wat dadelik skitter as ’n plaasarbeider, hardloper, skaapsteler, rympies-maker, ramkie-sanger en filosoof.  Die oorspronklike streekstaal, outydse dialoog en plaas-milieu is sovêr moontlik behou al praat ons nie meer vandag so nie.  Maar ek dink dit is juis die waarde van so ’n verwerking.  Die nuwe medium van eietydse radio maak goeie ou stories toeganklik vir jonger luisteraars en stedelinge wat onbekende helde van ’n eeu gelede kan leer ken.

Dit was vir my lekker om Dirk Ligter te leer ken en hom voor te stel aan oningewydes wat nog nie van hom gehoor het nie.  Wat maar altyd in so ’n geval jammer is, is dat baie van die mooi oorspronklike prosa moet wyk voor die vereiste van die radiodrama om dinge met dialoog en byklanke te probeer wys, eerder as dit te vertel.  Dit laat dikwels mooi beskrywings uit die oorspronklike sneuwel.

 Kort skrywersbio van André Kotzé

André Kotzé skryf al vir twee dekades vir die radio. Sy bydraes sluit in verskeie radiodramas waarvan ’n paar met pryse bekroon is, sewe vervolgverhale en verskeie verwerkings van kortverhale, novelles en sketse deur klassieke skrywers. Hy het ook bydraes tot poësie gemaak in bundels van versamelde gedigte sowel as op LitNET.

Regisseursnota – Christelle Webb-Joubert

Christelle Webb-Joubert

Nes André het ek ook, met die drama, vir die eerste keer kennis gemaak met Dirk Ligter. Wat ‘n wonderlike karakter om mee te werk. Daar is nie werklik ‘n klimaks in die drama nie, so my grootste uitdaging was om die luisteraar gevange te hou. Daar is gelukkig heelwat ander kleurvolle karakters. Ek streef altyd daarna om radioteater so eg as moontlik te laat klink. Luisteraars moet nie net in die storie glo nie, maar ook in die karakters.

Die musiek
Ek het idees vir musiek van die skrywer gekry, maar nie al die voorstelle het mooi bymekaar ingepas nie. Ek het ook gesukkel om riel-dans musiek te kry wat kon werk vir die openingstoneel.

Ek het vir Este Gross gevra of sy nie weet van toonsettings van Boerneef se gedigte nie, maar nie die wat algemeen bekend is aan luisteraars nie. Ek was opsoek na iets anders. Sy het die volgende dag laat weet dat sy ‘n CD met die titel, Boerneef sing opgespoor het. ‘n CD waarby Jannie du Toit betrokke is. Ek het hom gekontak, hy het ‘n CD aan my verskaf en dis presies waarna ek opsoek was.

Die karakters

Johny Klein

DIRK LIGTER – Wat ‘n kleurvolle, interessante, vreemde en geliefde karakter. Dit was my eerste kennismaking met die legendariese karakter. Soms verstaan jy hom nie, maar dis gou duidelik dat hy pens en pootjies in jou hart inklim.

JOHNNY KLEIN blaas lewe in die karakter en maak hom onvergeetlik.

Luan Jacobs

IZAK (BOERNEEF)– Met die karakter van Izak, sowel as die van Dirk Ligter was die uitdaging om aktteurs te kies wat nie net gehoor word as jonger mans nie, maar ook as veel ouer mans.

So word Izak vir die eerste keer gehoor as 16-jarige, daarna in sy vroeë veertigs en aan die einde van die drama is Boerneef in sy vroeë sestigs.

Izak – LUAN JACOBS het homself op radio (o.a. Renzo in Hartebreker), televisie en in rolprente as veelsydige akteur bewys en dit was wonderlik om hom as karakter te sien onwikkel.

Rika Sennett

André Stoltz

IZAK SE PA EN MA – As 16-jarige wonder Izak waarom sy ouers hom as kind banggemaak het met Dirk Ligter en hy wil ook weet waarom hy nog nooit die legendariese karakter ontmoet het nie.

ANDRé STOLZ vertolk die rol van Izak se pa, en RIKA SENNETT dié van sy ma.

David Louw

DIE PADMAKER-BOER – Oppad na Karl se plaas omtmoet Dirk ‘n plaasboer besig om ‘n pad te herstel. Eie aan sy geaardheid bied Dirk aan om ‘n wyle te help.

Die Getroud met Rugby– akteur DAVID LOUW word gehoor as die plaasboer. ‘n Karakter wat hom eintlik heel goed gepas het, aangesien David uit daardie omgewing kom.

Bertha le Roux Wahl

Charlie Bouginon

KARL EN SY VROU WIESIE – Die Hartebreker-akteur CHARLIE BOUGINON (Sebastiaan) is die plaasboer Karl, en sy vrou Wiesie is die aktrise, BERTHA LE ROUX-WAHL. Dirk werk vir ‘n wyle op hulle plaas.

Dirk Stoltz

DIE KONSTABEL – Dirk het self besluit waneer hy gevang wil word en waneer nie. Die konstabel vergesel Dirk na die polisieselle.

Die konstabel word ook gespeel deur ‘n Hartebreker-akteur (Bart), DIRK STOLTZ.

Jacques Bosch

OOM GIDEON, die plaasboer – JACQUES BOSCH

Gerrit Schoonhoven

IZAK SE BROER, FRANS – Heelwat jare later besoek Izak en sy broer, Frans vir Dirk, waar Frans hom vir die eerste keer ontmoet. Frans bel hom ook, weer ‘n hele aantal jare later, en vra hulp namens Dirk wat oppad is stad toe.

GERRIT SCHOONHOVEN is deesdae regisseur by Binnelanders, maar keer vir die stuk terug na die radio as akteur.

Die hele span! Voor van links na regs: Johny Klein, Luan Jacobs, Christelle Webb-Joubert en David Louw. Tweede ry: André Stoltz, Rika Sennett en Jacques Bosch. Derde ry: Bertha le Roux Wahl. Heel agter: Dirk Stoltz, Gerrit Schoonhoven en Charlie Bouginon.

Izak by sy pa en ma: Rika Sennett, Luan Jacobs en Andre Stolz

Izak en Dirk Ligter: Luan Jacobs en Johnny Klein

Die padmaker-boer en Dirk Ligter: David Louw en Johnny Klein

Izak en sy broer Frans: Luan Jacobs en Gerrit Schoonhoven

Plaasboer Karl en sy vrou Wiesie: Charlie Bouginon en Bertha le Roux Wahl

Die konstabel en oom Gideon: Dirk Stoltz en Jacques Bosch